منوی اصلی

ورود




Powered by
معرفی وبگاه PDF چاپ نامه الکترونیک
نوشته شده توسط Administrator   
جمعه ۱۰ تیر ۱۳۹۰ ساعت ۰۳:۴۲

خداوند مونس جان است و همیشه بیدار....

وبگاه Sepedia.org در شهریور ماه سال 1389 با هدف ارائه‌ی مطالب نوین آموزش و فراگیری زبان انگلیسی و در دسترس قرار دادن منابع، اخبار، مطالب، مقاله‌ها و کتاب‌های علم زبان‌شناسی، برنامه ریزی شد.

Sepedia.org با همکاری اساتید مجرب و متبحر علم زبان شناسی و رشته‌های آموزش، مترجمی و ادبیات انگلیسی و همچنین دانشجویان نخبه و برجسته‌ی رشته‌ی زبان شناسی، به سه بخش کلی تقسیم بندی می‌شود.

در بخش اول، اطلاعات، کتاب‌ها و مقاله‌های رشته‌ی زبان‌شناسی با قابلیت دانلود برای اعضاء در اختیار گذاشته خواهد شد.

در بخش دوم، روش‌های نوین آموزش زبان انگلیسی در کلیه‌ی سطوح و تمامی مقاطع تحصیلی، و همچنین مطالب آموزشی برای زبان آموزان، از جمله اصطلاحات به روز و کاربردی زبان نگلیسی، سی‌دی و جزوه‌های آموزشی با قابلیت دانلود بر روی وبگاه قرار خواهد گرفت.

در بخش سوم، تلاش می‌شود بین افرادی که نیازمند به مشاوره و ترجمه ی متن، فیلم و ...دارند و مترجمین متبحر با تحصیلات مربوطه ارتباط برقرار شود.

لازم به ذکر است که Sepedia.org این امکان را برای تمامی علاقمندان و مشترکین فراهم آورده است که بتوانند از طریق این وبگاه مطالب نوشتاری خود، اعم از مقاله‌های چاپ شده و چاپ نشده‌ی اساتید و دانشجویان را در معرض دید عموم قرار دهد. بدیهی است که انتشار این مقاله‌ها با نام نگارنده و با قابلیت جسنجو در جستجوگرهای معتبر بر روی وبگاه قرار می‌گیرد.

علاقمندان به هر نوع همکاری علمی با این وبگاه می توانند از طریق ایمیل موجود در وبگاه تماس گرفته و زمینه‌ی همکاری خود را اعلام نمایند.

با تشکر

مدیریت Sepedia.org

سپیده کوه‌کن

 

آخرین به روز رسانی در يكشنبه ۱۲ تیر ۱۳۹۰ ساعت ۱۵:۴۹
 
آشناسی با علم زبان شناسی PDF چاپ نامه الکترونیک
نوشته شده توسط Administrator   
جمعه ۱۰ تیر ۱۳۹۰ ساعت ۰۳:۵۹

کافی است در موتور جستجوگر گوگل، پرسش «زبان‌شناسی چیست؟» را جستجو کنید تا متوجه شوید که تقریباً تمامی تعریف‌های مربوط به علم زبان‌شناسی این گونه آغاز می شود: زبان‌شناسی علم مطالعه‌ی زبان‌ها است.

البته این ادعا دور از حقیقت نیست، اما تمامی حقیقت هم نیست. فارق از نا آشنایی و کم آشنایی مردم ما با این علم، و اشتباه گرفتن آن با روان‌شناسی و «جادوگری که تمامی زبان‌ها را می‌داند» و فرای سوالاتی از قبیل «زبان‌شناسی زبان فارسی یا انگلیسی؟» و غیره، حقیقت امر این است که زبان‌شناسی به عنوان «علمی نوین که ریشه در تاریخی به قدمت صدها و هزارن دارد» به عنوان فرزند خلف تزویج فلسفه و منطق با ریاضیات و جامعه شناسی، در دنیا با کاربرد فراوان روبرو است. شاید این ادعا اغراق نباشد که هیچ رشته، فن، هنر، تخصص و زمینه ای نیست که نیاز به زبان و به تبع آن علم زبان‌شناسی نداشته باشد.

هر نوع علمی، برای تحقیق، بررسی، تدوین، تصریح، اعلام، و غیره، نیاز به ابزاری برای ارتباط دارد و این ابزار، از هر نوعی که باشد، به شکلی تحت تسلط علم زبان‌شناسی قرار دارد. چه آن ناشنوایی که برای بیان انتزاعی ترین مفاهیم از دست‌های خود استفاده می‌کند، چه شیمیدانی که کشفیات خود را به نوشتار در می آورد، چه هنرمندی که درون خود را به صورت عکس و نقاشی و خط و مجسمه و ... به تصویر می‌کشد ،چه آن ریاضیدانی که در انتزاعی‌ترین صورت استفاده از زبان، با استفاده از اعداد، حقایق دنیای درونی و بیرونی را به معادله می‌گذارد و من، شما و هر کسی که می‌نویسد و می‌خواند و می‌گوید، به هر شکل و صورتی، چه آواز، چه شعر، چه با فریاد، و هر صورت دیگری، همه و همه نیازمند عنصری برای ارتباط به نام زبان هستیم: زبان هنر، زبان علم، زبان اشاره، زبان نوشتاری، زبان تصویری، زبان بدن و..و..و..

مشاهده می‌کنید که «زبان» از هر نوعی، تنها عنصر ارتباطی یکه تاز عرصه ی روابط بشری است. مطالعه‌ی ابزار ارتباطی، که به طور کل به هر دو صورت نوشتاری و گفتاری و هر هزارن صورت کاربردی و بالقوه ی آن که «زبان» نامیده می‌شود، در حیطه‌ی بررسی‌ها و تمرکزهای علم زبان‌شناسی قرار می‌گیرد.

علم زبان‌شناسی زبان را، نه زبانی که به آن کلام می گوییم، بلکه زبانی که به طور کلی ابزار ارتباط است، از جنبه‌های مختلف بررسی می کند و این «جنبه‌های مختلف» هر یک در این علم به شاخه‌هایی تبدیل شده‌اند که دنیایی از علم و حقیقت و ارتباط را در خود گنجانیده‌اند.

شاید بتوان چنین ادعا کرد که یکی از پرطرفدارترین شاخه‌های این علم، از قرن بیستم به بعد، شاحه ای به نام نحو (Syntax) است. در این شاخه، تمامی تمرکز و مطالعات متوجه «صورت زبان» است که سوسور (یکی از نخستین پیش تازان علم زبان‌شناسی که قطعاً نام وی را بیشتر خواهید دید) به فرانسوی آن را lang و چامسکی ( یکی از صاحب‌نظران و نظریه پردازان به‌نام این علم که می‌توان وی را چهره‌ی برجسته‌ی علم زبان‌شناسی زایشی دانست) آن را competence یا توانش زبانی می‌نامد. اعتقاد طرفداران این بخش بر آن است که زبان به صورت خدادادی همراه با هر انسانی متولد می شود. چامسکی زبان را با این نگاه مجموعه ای از عناصر محدود می‌داند که توانایی تولید تعداد محدودی جمله که بالفعل شده اند و تعداد نامحدودی جمله که به صورت بالقوه باقی مانده اند را داشته باشد.

آواشناسی و واج شناسی (Phonetics and Phonology) بخش های دیگر این علم هستند که در قرون گذشته بیشتر مورد توجه بوده اند. در این بخش نحوه‌ی تولید صدا و روابط بین آواها مورد بررسی قرار می‌گیرد، همخوان‌ها و واکه‌های زبان‌ها شناسایی می‌شوند و تعاملات بین آن‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد. در این بخش از علم زبان شناسی، اصطلاحاتی همچون هماهنگی صوتی، همگونی، واکدار و بیواک، انسدادی و سایشی و ...کاربرد دارد که در وقت مقتضی در بخش مربوط به واج شناسی در همین وبگاه به تعریف یکایک آن ها خواهیم پرداخت.

ساختواژه(Morphology) اصطلاح نوینی است برای آنچه قدما آن را صَرف می نامیدند. این بخش از علم زبان‌شناسی نیز همراه با آواشناسی و واج‌شناسی در قرون هفده و هجده میلادی بسیار مورد توجه بوده است. ساختواژه به بررسی چگونگی ساختِ واژه‌ها، تقسیم بندی آن‌ها به عناصر بزرگ و کوچک و معنی دار و بی معنی و مطالعه ی روابط بین آن‌ها می پردازد.

معنی شناسی و نشانه شناسی (Semantics and Semiotics) نیز از دیگر زیر مجموعه‌های علم زبان شناسی است. مطالعه‌ی انتزاعی مفاهیم زبانی با کمک روایط منطقی در حیطه‌ی عملیاتی این علم می‌گنجد.

اما جدیدترین زیرمجموعه‌ی علم گسترده‌ی زبان شناسی، کاربردشناسی (Pragmatics) است. این بخش که با زیر عنوان دیگری به نام تحلیل گفتمان(Discourse Analysis) همراه و همزاد است، به مطالعه ی کاربرد زبان فارق از مشاجرات صوری و منشائی زبان، می پردازد. در واقع تأثیر عوامل خارجی و تمامی آن چه که ما از زبان به عنوان یک کاربرد عمومی و عادی می بینیم و بکار می بریم در این بخش مورد توجه قرار می گیرد. می توان چنین ادعا کرد که این بخش از زبان شناسی، به آن چه که افراد عادی از زبان می دانند، نزدیک تر از بخش های دیگر است.

زبان شناسی از جنبه های دیگر نیز قابل تقسیم بندی است و آن زبان شناسی همزمانی (Syn-chronic)و درزمانی (Diachronic) است که می توان آن را به معاصر و تاریخی هم ترجمه کرد. زبان شناسی همزمانی به بررسی تغییر و تحولات زبانی در بک مقطع خاص زمانی می پردازد. در حالیکه در زبان شناسی در زمانی سیر تاریخ تحول یک زبان در زمانی های مختلف بررسی می شود. اگر این تحول زبان به صورت مقایسه ای با چند زبان دیگر انجام شود آن را زبان شناسی تاریحی-تطبیقی می نامند.

رده شناسی و ریشه شناسی زبان هم دسته بندی‌های دیگری را در پی دارد. معروف ترین نوع دسته بنده از لحاظ رده شناسی، دسته بندی نوعی است و مشهوزترین دسته بندی نوعی به پیشنهاد شله گِل(1818) مطرح شده است که در آن زبان بر اساس تکواژهای خود به تکواژی و پیوندی و تصریفی و چند ساختی تقسیم بندی می شوند.

زیرمجموعه های ریز این علم کم نیستند. به ویژه وقتی به این حقیقت می رسیم که این علم، علم میان رشته ای است و به برکت آن با تعامل و ارتباط با علوم رابانه، جامعه شناسی، روان شناسی، فلسفه، عصب شناسی و ...رشته هایی از قبیل زبان شناسی رایانه ای، جامعه شناسی زبان و زبان شناسی جامعه، روان شناسی زبان، فلسفه ی زبان، عصب شناسی زبان و ...شکل گرفته است.

تمامی آن چه خواندید، تنها ذره ای(بدون هیچ ادعا واقعاً ذره ای) بود در برابر علم زبان شناسی. گستره ی این علم در کلام نمی گنجد. برای دانستن و شناختن و لمس کردن این عام، آن هم نه به صورت کامل و در همه ی بخش ها، بلکه به صورت کاملاً محدود، تنها باید وارد این رشته شد، و از عجایبی که در این «بدیهی ترین ویژگی انسان» کشف شده است، محظوظ و متلذذ شد.

در این وبگاه تلاش بر آن است که مطالبی برای آشنایی کاربران و علاقمندان در زیربخش هایی با عنوان «نحو، آواشناسی، ساختواژه، معنی شناسی و کاربردشناسی» از توضیح و تشریح تا مقاله و کتاب در اختیار گذاشته شود.

 

آخرین به روز رسانی در يكشنبه ۱۲ تیر ۱۳۹۰ ساعت ۱۶:۰۴
 
کنش های گفتاری PDF چاپ نامه الکترونیک
نوشته شده توسط Administrator   
سه شنبه ۰۸ شهریور ۱۳۹۰ ساعت ۰۵:۱۶

افراد برای بیان منظور خویش تنها پاره گفتهایی حاوی کلمات و ساختارهای دستوری تولید نمی کنند، بلکه از رهگذر آن پاره گفتها، اعمالی را نیز انجام می‌دهند. برای مثال، اگر شما در مکانی کار می‌کنید که رئیس آن اختیارات زیادی دارد، ادای پاره گفت (1) از جانب وی تنها یک گزاره نیست.
(1)    شما اخراجید!
پاره گفت (1) می‌تواند به منزله‌ی کنشی باشد که به اشتغال شما پایان می‌دهد، البته اعمالی که از طریق ادای پاره گفت صورت می‌گیرد، لازم نیست مانند (1) آن قدر تکان دهنده و ناخوشایند باشد، بلکه کنش{ناشی از ادای پاره گفت} می‌تواند کاملاً خوشایند باشد؛ مانند تمجید در (2الف)، جواب تشکر در (2ب)، و تعجب در (2ج).
(2)     الف) آدم خیلی جالبی هستی.
ب) خواهش می‌کنم.
ج) دیوانه ای!
اعمالی را که پاره گفت‌ها انجام می‌دهند، عموماً کنش‌های گفتاری می‌نامند. البته، در زبان انگلیسی عناوین خاص تری مانند عذر خواهی، شکایت، تمجید، دعوت، وعده(قول دادن) یا درخواست نیز به آن‌ها اطلاق می‌شود.
این واژه‌های توصیفی که برای بیان انواع مختلف کنش‌های گفتاری به کار می‌رود، با نیّت ارتباطی گوینده در تولید پاره گفت مرتبط است. اصولاً، گوینده انتظار دارد نیّتِ ارتباطی وی را شنونده بفهمد. در این فرایند، معمولاٌ شرایط حاکم بر پاره گفت به گوینده و شنونده هر دو یاری می‌رساند. این شرایط را به همراه دیگر پاره گفت‌ها رخداد گفتاری می‌نامند. از بسیاری جهات، این ماهیت رخداد گفتاری است که تعیین می‌کند یک پاره گفت به منزله‌ی اجرای یک کنش گفتاری تفسیر شود. برای مثال، گوینده‌ای را در نظر بگیرید که در یک روز زمستانی یک فنجان چای را با این باور که تازه دم است در دست می‌گیرد؛ جرعه‌ای از آن را می‌نوشد و پاره گفت (3) را ادا می‌کند. این پاره گفت{در شرایط مذکور} احتمالاً به عنوان یک گِلِه تعبیر می‌شود.
(3)    این چای واقعاً سرد است!
با تغییر شرایط به یک روز گرم تابستانی و داده شدن یک فنجان چای سرد از طرف شنونده به گوینده، تولید همان پاره گفت (3) و چشیدن جرعه‌ای از آن، احتمالاً به منزله‌ی قدردانی تعبیر می‌شود. پس، اگر پاره گفتی به صورت دو نوع کنش گفتاری متفاوت تعبیر شود، آنگاه روشن است که تعیین «تناظر یک به یک» میان پاره گفت و کنش گفتاری امکان پذیر نیست. همچنین، تفسیر یک کنش گفتاری مستلزم نکاتی جدای از خود پاره گفت است.


کنش‌های گفتاری
در هر موقعیتی، عملی که با تولید یک پاره گفت بیان می‌شود، در بردارنده‌ی سه کنش مرتبط به هم است.

نخست، کنش بیانی است که به منزله‌ی کنش اساسی پاره گفت، یا تولید کلام معنی دار زبانی به شمار می‌آید. اگر عملاً نتوانید در یک زبان پاره گفت معنی دار تولید کنید(برای مثال، اگر آن زبان برایتان بیگانه است یا الکن شده اید)، قادر به تولید کنش بیانی نخواهید بود. برای مثال، تولید لفظ «آها موکوفا» نمی تواند به عنوان یک کنش بیانی در زبان انگلیسی و فارسی تلقی شود، در حالیکه پاره گفت (4) می‌تواند چنین باشد.


(4)    همین الان مقداری قهوه درست کرده ام.


I' ve just made some coffee

ما پاره گفت‌های خوش ساخت را معمولاً بدون هدف و منظوری خاص تولید نمی کنیم، بلکه با تولید یک پاره گفت، کارکردی را نیز برای آن در نظر داریم. این کارکرد بُعد دوم پاره گفت است که کنش منظوری خوانده می‌شود. اجرای کنش منظوری از طریق توان ارتباطی پاره گفت صورت می‌گیرد. برای مثال، ممکن است هدف از بیان پاره گفت (4) توصیف، تعارف، توضیح، یا اعداف ارتباطی دیگری باشد. این وضعیت را اغلب توان منظوری پاره گفت نیز می‌خوانند.
البته، این گونه نیست که ما صرفاً پاره گفتی تولید کنیم که دارای کارکرد باشد، بی آنکه به تأثیر آن بر خواننده توجه کنیم. این بعد سوم را کنش تأثیری می‌نامند. بسته به موقعیت، پاره گفت (4) را با این فرض ادا می‌کنید که شنونده تأثیر مورد نظر شما را می‌پذیرد ( مثلاً برای توضیح در مورد بوی خوش قهوه با به منظور متقاعد کردن شنونده برای توشیدن قهوه). این بعد را معمولاً تأثیری بیانی نیز می‌نامند.
از میان این ابعاد سه گانه، توان منظوری بیشتر از همه مورد بحث قرار می‌گیرد. در واقع، اصطلاح کنش گفتاری به معنی اخص آن صرفاً به توان منظوری یک پاره گفت اطلاق می‌شود، زیرا آنچه که به حساب می‌آید، توان منظوری پاره گفت است. همان طور که در (5الف) نیز نشان داده شده، یک کنش بیانی واحد می‌تواند به عنوان «پیش بینی»، «قول» و «هشدار» در پاره گفت‌های (5ب)، (5ج)، و (5د) محسوب شود. این که پاره گفت (5الف) دارای تحلیل‌های گوناگون مانند (5ب-5د) است، نشان دهنده‌ی توان‌های منظوری مختلفی است که یک پاره گفت داراست.
(5)    الف) بعداً شما را می‌بینم (پاره گفت)
ب) {پیش بینی می‌کنم که} شما را می‌بینم.
پ) {قول می‌دهم که } شما را می‌بینم.
د) {به شما هشدار می‌دهم که} شما را می‌بینم.
از مشکلات مربوطه به مثال‌های شماره‌ی (5)، یکی این است که پاره گفت به ظور بالقوه می‌تواند متضمن توان‌های منظوری کاملاً متفاوتی باشد (برای مثال، قول دادن در تقابل با هشدار دادن). چگونه گویندگان می‌توانند مطمئن شوند که شنونده توان منظوری مد نظر آنان را درک خواهد کرد؟ برای پاسخ به این سوال باید دو عامل را در نظر گرفت: یکی « ابزار بیانگر توان منظوری» و دیگری «شرایط اقتضایی».


ابزار بیانگر توان منظوری
همان گونه که در پاره گفت (6) نشان داده شده، مناسب ترین ابزار برای نشان دادن توان منظوری (IFIDs) افزوده یک عبارت فعلی است که به صراحت کنش منظوری ایفا شده را ذکر کند. چنین فعلی را می‌توان فعل اجرایی (vp) خواند.
(6)    من به شما [vp] که


I (vp) you that.. .


در مثال‌های (5ج و 5د)، چنانچه، افعال اجرایی «قول می‌دهم» و «هشدار می‌دهم» ذکر می‌شد، نمونه‌ی بارزی از IFID‌ها بود. اما گویندگان کنش گفتاری خود را همیشه با صراحت بیان نمی کنند، بلکه گاهی به شرح کنش گفتاری خود را همیشه با صراحت بیان نمی کنند، بلکه گاهی به شرح کنش گفتاری در حال وقوع می‌پردازند. برای مثال، مکالمه‌ی تلفنی (7) را میان یک مرد که سعی دارد با مِری تماس بگیرد، و دوست مِری مجسم کنید.


(7)    مرد: می‌تونم با مری صحبت کنم؟
زن: نه، او اینجا نیست.
مرد: از مشا می‌پرسم- می‌تونم با او صحبت کنم؟
زن: و من هم به شما می‌گویم که – او اینجا نیست.


در این وضعیت، هر یک از گویندگان با گفتن کلمات «می پرسم» و «میگویم» شنونده(ص70) را متوجه توان منظوری خود در پار گفت مورد نظر می‌کند.


با این همه در بیشتر مواقع افعال اجرایی به زبان آورده نمی شوند. همان گونه که در (8) نشان داده می‌شود، از جمله ابزارهای دیگر توان منظوری، ترتیب کلمات، تکیه و آهنگ جمله اند.


(8)    الف) شما دارید می‌روید! ( من به شما می‌گویم که..)
ب) شما دارید می‌روید؟( من می‌خواهم مظمئن شوم که آیا...)
ج) شما دارید می‌روید؟ ( من از شما می‌پرسم که ..)


a) you are going! ( I tell you..)
b) you are going? ( I request confirmation about

.. c) are you going? ( I ask you if

هر چند ابزارهای دیگری همچون پایین آوردن صدا، برای هشدار یا تهدید، ممکن است مبین توان منظوری باشد، یک پاره گفت افزون بر این، باید تحت شرایط متعارف و معینی تولید شود تا توان منظوری مورد نظر را دارا شود.


شرایط اقتضایی
برای شناسایی قوع یک کنش گفتاری بر اساس نیت گوینده، شرایط مناسب یا مورد انتظاری وجود دارد که در اصطلاح فنی شرایط اقتضایی نامیده می‌شود. در برخی موارد روشن، مانند پاره گفت (9)، اگر گوینده در موقعیت خاصی قرار نداشته باشد ( یعنی در این مورد خاص قاضی دادگاه نباشد)، اجرای آن پاره گفت نامتناسب یا به عبارت دیگر، فاقد شرایط اقتضایی خواهد بود.


(9)    من شما را به شش ماه زندان محکوم می‌کنم.

در بافت‌های روزمره میان مردم عادی، پیش شرط هایی نیز برای تحقق کنش گفتاری وجود دارد. نخست، شرایط عمومی مطرح است که دو طرف گفتگو تابع آن هستند. برای مثال، زبان مکالمه را می‌فهمند و نقش بازی نکرده یا مهمل نمی گویند. اما شرایط محتوایی/معنایی بعد از شرایط عمومی مطرح می‌شود. مثلاً، شرایط محتوایی برای وعده دادن و هشدار دادن این است که پار گفت باید به رخدادی در آینده معطوف شود. البته، برای «وعده دادن» شرط محتوایی دیگری نیز لازم است؛ و آن اینکه رخدادِ آینده، عملِ آینده‌ی گوینده خواهد بود.
شرایط مقدماتی برای وعده دادن با شرایط مقدماتی برای هشدار دادن بسیار متفاوت است. هنگامی که من قول می‌دهم کاری انجام دهم، دو شرط مقدماتی وجود دارد: اول اینکه رخداد به خودی خود اتفاق نخواهد افتاد؛ و دوم اینکه رخداد تأثیر سودمندی در پی خواهد داشت. هنگامی که هشداری می‌دهد، شرایط مقدماتی نیز وجود دارد: روشن نیست که شنونده از وقوع رخداد اطلاع دارد یا خیر؛ و گوینده فکر می‌کند که رخداد حتما اتفاق خواهد افتاد و تأثیر سودمندی نخواهد داشت. شرط دیگری که برای تحقق یک وعده، واقعاً می‌خواهد عمل آتی را انجام دهد؛ و در مورد هشدار نیز گوینده حقیقتاً باور دارد که رخداد آتی تأثیر زیان آوری خواهد داشت.


در نهایت، شرایط اساسی مطرح است که در آن، گوینده از طریق کنش بیان یک وعده، قصد دارد تعهدی برای انجام عمل وعده داده شده ایجاد کند. به سخن دیگر، این پاره گفت موقعیت گوینده را از نداشتن تعهد به داشتن تعهد تغییر می‌دهد. برای مثال، شرط اساسی در مورد هشداد، موقعیت گوینده را از آگاه نکردن به آگاه کردن از رخداد بد آینده تغییر می‌دهد. بدین ترتیب، شرط اساسی با تلفیق محتوای پاره گفت، بافت و قصد گوینده، شرایط لازم را برای اجرای مناسب یک کنش گفتاری خاص ( بار رعایت شرایط اقتضایی) فراهم می‌سازد.


فرضیه‌ی اجرایی


روش دیگر برای مطالعه‌ی کنش‌های گفتاری ناشی از پاره گفت‌ها این است که بنیاد هر پاره گفت را شبیه به آنکه پیش از در مثال (6) ارائه شد، دارای بندی فرضی بدانیم که فعل اجرایی (VP) آن توان منظوری را تصریح می‌سازد. این شیوه را فرضیه‌ی اجرایی می‌نامند؛ مانند بند بنیادین در مثال (10).
(10)    من + بدین وسیله+ فعل اجرایی (vp) + شما (که) + پاره گفت


I (hereby) Vp you (that) U

در این بند، فاعل باید اول شخص مفرد (من) باشد و قید «بدین وسیله» در پی آن باید تا نشان دهد که بیان شدن پاره گفت آن را به منزله‌ی یک عمل «محسوب می‌کند». همچنین، یک فعل اجرایی (vp) در زمان حال ساده و یک مفعول غیر مستقیم به صورت دوم شخص مفرد (شما) نیز وجود دارد. این بند زیربنایی همیشه آنچه را در پاره گفت هایی مانند (11الف) و (12الف) به صورت ضمنی بیان می‌شود، به شکل پاره گفت‌های صریح (11ب) و (12ب) در می‌آورد.


(11)    الف) این ریخت و پاش‌ها را مرتب کنید!
ب) من بدین وسیله به شما دستور می‌دهم که این ریخت و پاش‌ها را مرتب کنید.


(12)    الف) کار را ایلین و خودم انجام دادیم.
ب) من بدین وسیله به شما می‌گویم که کار را ایلین و خودم انجام دادیم.


گویندگان مثال هایی نظیر (11ب) و (12ب) را که اغلب دارای قید «بدین وسیله» اند، به عنوان افعال اجرایی صریح به کار می‌برند. در مقابل، مثال هایی مانند (11الف) و (12الف) دارای افعال اجرایی غیر صریح هستند که گاهی آن‌ها را افعال اجرایی اصلی نیز می‌نامند.


مزیت چنین تحلیلی در این است که مشخص می‌کند دقیقاً چه عواملی در تولید و تبیین پاره گفت‌ها دخالت دارند. از دیدگاه نحو، ضمیر انعکاسی ( مانند «خودم» در مثال (12)) در ساختار جمله به مرجع نیاز دارد ( که در این مورد کلمه‌ی «من» است). فعل اجرایی صریح در مثال (12ب) عنصر «من» را فراهم می‌سازد. به همین ترتیب، هنگامی که به کسی می‌گویید: « خودت آن را انجام بده»، به کارگیری ضمیر انعکاسی «خودت» از این روست که مرجع «تو» در شکل صریح خود (یعنی «من به تو دستور می‌دهم که تو خودت آن را انجام دهی») آمده است. مزیت دیگر چنین تحلیلی این است که نشان می‌دهد بعضی قیود مانند «راستش» یا بندهای قیدی مانند «چون ممکن است دیرم شود» که در مثال (13) نشان داده شده است، بیشتر به بیان اجرایی صریح تعلق دارد تا به بیان غیر صریح.


(13)    الف) راستش، او آدم پستی است.
ب) ساعت چند است؟ چون ممکن است دیرم شده باشد.


در (13 الف) این عمل گفتن (یا همان فعل اجرایی) است که به درستی و راستی انجام می‌گیرد؛ و در (13ب) این عمل پرسیدن (باز هم به عنوان فعل اجرایی) است که از طریق ادای بند «چون ممکن است دیرم شده باشد» توجیه می‌شود.


اما چند ایراد فنی نیز بر فرضیه اجرایی وارد است. برای مثال، افعال اجرایی صریح (11ب) خیلی قوی تر از نوع غیرصریح آن (11ب) هستند. بتابراین این دو نوع پاره گفت با هم یکی نیستند. همچنین، شناخت دقیق فعل (یا افعال) اجرایی مناسب برای بعضی از پاره گفت ها دشوار است. مثلاً پاره گفت (14الف) را ممکن است گوینده و شنونده توهین تلقی کند، اما اینکه پاره گفت (14ب) به این صراحت ادا شود، بسیار عجیب می نماید.


(14)    الف) شما از یک قطعه سنگ هم بی احساس ترید.
ب) من بدین وسیله به شما توهین می کنم که شما از یک قطعه سنگ هم بی احساس نرید.


مشکل عملی و عینی هر نوع تحلیل مبتنی بر شناسایی افعال اجرایی صریح، این است که اساساً ما نمی دانیم زبان چند فعل اجرایی دارد. از این رو، به جای تلاش در فهرست کردن تمامی افعال اجرایی ممکن و سپس تمایز بین آن ها عموماً از طبقه بندی های کلی تری برای انواع واکنش های گفتاری استفاده می شود.

طبقه بندی کنش های گفتاری
بر اساس یکی از نظام های طبقه بندی موجود، پنج نوع کارکرد کلی از کنش های گفتاری وجود دارد: اِعلام/تقریر، توصیف، بیان احساس، بیان امری-ارشادی، بیانات تعهد آور. کنش گفتاری تقریری/اعلامی به آن دسته کنش های گفتاری گفته می شود که بیان آن ها به تغییر اوضاع دنیای خارج بینجامد. همان گونه که مثال های (15) نشان می دهد، برای انجام درستِ اعلام، افزون بر نیاز به بافتِ خاص، گوینده نیز باید دارای نقش نهادی اجتماعی باشد.
(15)    الف) کشیش: اکنون شما {دو تن} را زن و شوهر اعلام می کنم.
ب) داور مسابقات: شما از بازی اخراجید.
ج) رئیس هیئت منصفه: ما متهم را مجرم میدانیم.


گوینده با به کار گیری کنش اعلامی از طریق کلمات، اوضاع دنیای خارج را تغییر می دهد.
توصیف آن دسته از کنش گفتاری است که نشان دهنده ی باور گوینده از درستی اوضاع امور است. همان گونه که در مثال(16) نشان داده شده است، اظهاراتی چون بیان واقعیت، تصدیق، نتیجه گیری و توصیف نمونه هایی از کنش های گفتاری اند که گوینده از طریق آن ها دنیا را چنان که هست یا آن چنان که باور دارد، نشان می دهد.


(16)    الف) کره ی زمین مسطوح است.
ب) چامسکی در مورد بادام زمینی چیزی ننوشت.
ج) آن روز گرم و آفتابی بود.


گوینده با بکارگیری توصیف، کلمات را با جهانِ باورهایش متناسب می سازد.
کنش گفتاری بیان احساس نوعی کنش گفتاری است که احساس گوینده را از جهان خارج نشان می دهد. این بیان شامل حالات روانی و نیز نمود احساساتی از قبیل شادی، درد، علاقه، تنفر، لذت، یا غم است. همان گونه که در مثال های (17) آمده است، بیان احساسات بیانگر تجربه ی گوینده است، هر چند ممکن است برخاسته از اعمالی باشد که گوینده یا شنونده انجام داده است.


(17)    الف) من واقعاً متأسفم!
ب) مبارکه!
ج) عجب، بله، عالیه، هوم، بَه! (پایان ص 74)

گوینده با بکارگیری بیان احساس، کلمات را با دنیای احساس خویش هماهنگ می سازد.


کنش گفتاری امری-ارشادی یا جهت دهنده به آن دسته از کنش های گفتاری گفته می شود که گوینده با بکارگیری آن ها دیگری را به انجام کاری وا می دارد و بنابراین، بیانگر خواسته های گوینده است. این گونه کنش ها شامل فرامین، دستورات، درخواست ها و پیشنهادها هستند و همانگونه که درمثال های (18) آمده است، می توانند به صورت مثبت/ایجابی یا منفی/سلبی باشند.


(18)    الف) یک فنجان قهوه رد کن بیاد. پر رنگ باشه.
ب) ممکنه لطفاً یک خودکار به من قرض بدی؟
ج) به آن دست نزن.


گوینده با به کارگیری کنش گفتاری جهت دهنده، تلاش می کند تا جهان خارج را از طریق شنونده با کلمات هماهنگ سازد.
کنش های گفتاری تعهد آور آن دسته از کنش های گفتاری اند که در آنها گوینده خود را ملزم به انجام کاری درآینده می کند و بنابراین، بیانگر قصد گوینده اند. این کنش ها در برگیرنده ی وعده ها، تهدیدها، سرباززدن ها و تعهد ها هستند و همان گونه که در مثال (19) آمده است گوینده می تواند چنین کنش هایی را به تنهایی یا به منزله ی عضوی از یک گروه جدا کند.
(19)    الف) من بر می گردم.
ب) قصد دارم دفعه یه بعد آن را درست انجام دهم.
ج) ما آن کار را انجام نخواهیم داد.


گوینده با بکارگیری کنش گفتاری تعهد آور، متقبل می شود که از سریق گوینده، کلمات را با جهان خارج هماهنگ سازد.

کنش های گفتاری مستقیم و غیر مستقیم

رویکرد دیگری که برای تمایز میان کنش های گفتاری به کار می رود، مبتنی بر ساختار است. زبان انگلیسی سه نوع جمله ی اصلی دارد که بر اساس آن، می توان تمایز ساختاری نسبتاً ساده ای میان سه دسته ی کلی از کنش های گفتاری قائل شد. همان گونه که در مثال (20) نشان داده شده است، میان سه صورت ساختاری (جمله های خبری، پرسشی، امری) و سه نوع کارکرد ارتباطی (گزاره، پرسش، امر/درخواست) رابطه ای وجود دارد که به آسانی قابل تشخیص است.


(20)    الف) شما کمربند ایمنی می بندید. (خبری)
ب) آیا کمربند ایمنی می بندید؟(پرسشی)
ج) کمربند ایمنی را ببندید! (امری)


هرگاه بین ساختار جمله و کارکرد آن رابطه ی مستقیم وجود داشته باشد، آن را کنش گفتاری مستقیم می نامند؛ و هر گاه ارتباط بین ساختار و کارکرد غیر مستقیم باشد، آن را کنش گفتاری غیر مستقیم می نامند.

بنابراین، جمله ی خبری اگر برای بیان گزاره ای به کار رود، کنش گفتاری مستقیم است ولی اگر به عنوان درخواست بکار رود، کنش گفتاری غیر مستقیم خواهد بود. همان گونه که در مثال های (21) آمده است، پاره گفت (21الف) جمله ی خبری است که به صورت بیان گزاره(21ب) دارای کارکرد مستقیم است؛ اما همان پاره گفت که در (21ج) برای بیان دستور و یا فرمان به کار می رود، کارکرد کنش گفتاری غیر مستقیم را ایفا می‌کند.

(21)    الف) بیرون هوا سرد است.
ب) من بدین وسیله شما را از وضعیت هوا آگاه می کنم.
ج) من بدین وسیله از شما می خواهم که در را ببندید.


یک کارکرد اصلی را می توان با ساختارهای مختلفی بیان کرد. برای مثال، در پاره گفت های (22)، گوینده ساختارهای مختلفی را به کار می گیرد تا از مخاطب بخواهد مقابل تلویزیون نایستد. کارکرد اصلی تمام پاره گفت ها (22) دستور یا در خواست است؛ اما تنها ساختر امری در (22الف) نمایانگر کنش گفتاری مستقیم است. در اینجا، ساختار پرسشی(22ب) صرفاً به منزله ی یک پرسش نیست و بنابراین، کنش گفتاری غیر مستقیم است. همچنین، ساختارهای خبری در (22ج) و (22د) در خواستهای غیر مستقیم هستند.


(22)    الف) از سر راه برو کنار!
ب) مجبوری مقابل تلویزیون بایستی؟
ج) شما مقابل تلویزیون ایستاده ای.
د) جلوی دید را گرفته ای.


همان گونه که در مثال (23) نشان داده شده، رایج ترین نوع کنش گفتاری غیر مستقیم در زبان انگلیسی، ساختار پرسشی دارد اما عموماً برای پرسیدن به کار نمی رود (یعنی در اینجا، نه تنها انتظار پاسخ نداریم، بلکه منتظر عمل نیز هستیم). مثال های (23) عموماً به منزله ی درخواست برداشت می شوند.


(23)    الف) می توانی نمک را بدهی؟
ب) می شود این را باز کنی؟


در واقع زبان انگلیسی الگوی پرسشی خاصی دارد که از رهگذر آن، توانایی های فرضی شنونده (مثل می توانی و می شود) یا احتمال انجام دادن عملی توسط وی در آینده (مثل می خواهی و می شود) معمولاً در حکم تقاضای گوبنده برای انجام عملی تعبیر می شود.
در زبان انگلیسی، کنش های گفتاری غیر مستقیم معمولاً با ادب بیشتری همراه تا کنش های گفتاری مستقیم. برای فهم این مسئله باید گستره ی وسیع تری از یک پاره گفت واحد برای انجام کنش گفتاری در نظر بگیریم.


رخدادهای گفتاری

درخواست غیر مستقیم (مانند پاره گفت های (23)) را می توان به صورت این پرسش مطرح کرد که آیا شرایط لازم برای برآورده شدن یک درخواست وجود دارد یا خیر. برای مثال، شرط مقدماتی این است که گوینده فرض کند شنونده قادر به انجام آن عمل است، در حالی که شرط محتوایی به عملی در آینده مربوط می شود که شنونده آن را انجام خواهد داد. چنین الگویی در مثال (24) نشان داده شده است.
(24)    درخواست های غیر مستقیم
الف) شرط محتوایی    عمل آتی شنونده « آیا شما x را انجان خواهید داد؟»
(شنونده x را انجام خواهد داد)
ب) شرط مقدماتی    شنونده قادر به «آیا شما می توانید x را انجام دهید؟»
انجام عمل است (شنونده می تواند x را انجام دهد
ج) پرسیدن از شرایط مربوط به شنونده برای درخواست از وی، به درخواست غیر مستقیم می انجامد.


در (24ج)، بین تقاضا از کسی برای انجام کاری و پرسیدن، از وی که آیا شرایط پیش نیاز برای انجام آن کار وجود دارد یا خیر، تفاوت آشکاری وجود دارد. از دیدگاه فنی، پرسش در مورد پیش شرط ها درخواست محسوب نمی شود، اما شنونده را وادار به واکنش می کند، به گونه ای که گویا درخواستی انجام شده است. از آنجا که درخواست نوعی تحمیل از سوی گوینده بر شنونده است، در بیشتر موقعیت های اجتماعی، بهتر این است که گوینده از وارد کردن تحمیل از طریق درخواست مستقیم اجتناب ورزد. اما وقتی که گوینده از پیش شرط می پرسد، هیچ درخواست مستقیمی انجام نمی گیرد.

مبحث بالا در اصل مربوط به کسی است که سعی دارد بی آنکه با خطر دریافت پاسخ منفی از شنونده یا خطر اهانت به وی مواجه شود، از وی بخواهد تا کاری را انجام دهد. با این همه، چنین موقعیتی صرفاً شامل یک پاره گفت نیست، بلکه موقعیتی اجتماعی است که شرکت کنندگان در آن، الزاماً دارای نوعی رابطه ی اجتماعی با یکدیگر هستند و در موقعیتی ویژه، احتمالاً هدف خاصی دارند.


می توان پاره گفت‌هایی را که در چنین موقعیتی تولید می شوند، رخدادهای گفتاری به شمار آورد. پس، رخداد گفتاری فعالیتی است که شرکت کنندگان در آن، از طریق زبان و به گونه ای متعارف، تعاملی را برای حصول نتیجه انجام می دهند. این رخداد ممکن است دارای کنش گفتاری هسته ای و آشکار مانند « من واقعاً این را دوست ندارم» باشد؛ که در یک رخداد گفتاری به منزله ی شکایت اظهار می شود. اما جنین رخدادی پاره گفت های دیگری نیز دارد که منتهی به عمل اصلی شده و پاسخ نهایی آن محسوب می شود. در اکثر موارد، درخواست به طور ناگهانی توسط یک پاره گفت تنها انجام نمی گیرد. همان گونه که در (25) آمده، ماهیت درخواست رخداد گفتاری است.
(25)    مرد: مری، از اینکه اینجایی خوشحالم.
زن: چی شده؟
مرد: نمی تونم کامپیوترمو راه بندازم.
زن: خراب شده؟
مرد: فکر نکنم.
زن: مشکل اش چیه؟
مرد: نمی دونم. از کامپیوتر چیزی سرم نمی شه.
زن: چه نوع کامپیوتریه؟
مرد: مکینتاشه. شما ازاین نوع کامپیترها استفاده می کنی؟
زن: آره.
مرد: پس یه دقیقه وقت داری؟
زن: البته.
مرد: عالیه.


تعامل طولانی در مثال (25) را می توان یک «رخداد درخواست» نامید که فاقد کنش اصلی گفتاری {برای درخواست} است. توجه داشته باشید که مرد هیچ گونه درخواست عینی از زن نکرده تا از وی بخواهد کاری برایش انجام دهد. البته، می توان پرسشِ «پس یک دقیقه وقت داری؟» را به منزله ی «پیش درخواست» در نظر گرفت که به مخاطب امکان می دهد تا پاسخی مانند «الان سرش شلوغه» یا «باید جایی برود» بدهد. در این بافت، پاسخ «البته»، نه تنها بیانگر داشتن وقت است، بلکه آمادگی گوینده برای اجرای عمل بیان نشده را نیز نشان می دهد. بنابراین، تحلیل رخداد گفتاری یقیناً می تواند روش دیگری برای بررسی چگونگی افزونی میزان پیام ارائه شده از آنچه بر زبان رانده می شود، باشد.
مزیت تحلیل کنش گفتاری این است که نشان می دهد چکونه می توان بعضی از اعمال را با کلمات انجام داد و نیز برخی صورت های پاره گفت متعارف را شناسایی کرد که ما برای انجام اعمال ویژه ای به کار می گیریم.

 

منبع: کاربردشناسی زبان، جرج یول

 
<< ابتدا < قبلی 1 2 بعدی > انتها >>

صفحه 1 از 2

حاضرین در سایت

 1 مهمان حاضر